Kunstaankopen, kunstbehoud, monografieën, exposities
Frans & Kapma Foundation
Essay: Het omstreden schilderij 'De nieuwe mensch'

Kees Zandvliet, destijds hoofd van de afdeling Nederlandse Geschiedenis van dit museum doet het werk tijdens een teevee-interview af als: "Het is meer een historisch document dan een kunstwerk." Arnold van de Velde, de in Canada wonende zoon van de schilder, vecht al jaren tegen het beeld dat van zijn vader is ontstaan: "Hij heeft in de oorlog geen vlieg kwaad gedaan."
Wie was Henri van de Velde, wat waren zijn drijfveren en hoe komt het dat dit werk en hijzelf aan de schandpaal zijn genageld?

Aansluitend bij de doelstellingen van onze Frans & Kapma Foundation hebben we uitgebreid onderzoek gedaan om een WAAR beeld te krijgen van de kunstenaar (van wie we op deze site een werk tonen in de 'galerij') en van de roerige geschiedenis van 'De nieuwe mensch'. De thans tot onze beschikking staande informatie hebben we zo objectief en feitelijk mogelijk op een rij gezet in een essay.

Het schilderij is in oktober 1939 voor het eerst geëxposeerd in Kunstzaal van Lier te Amsterdam. Een viertal kranten heeft een uitvoerige recensie gegeven over het werk. Opvallend is, dat destijds op geen enkele wijze is gezinspeeld op een relatie van het schilderij 'De nieuwe mensch' met het nationaal- socialisme. Evenmin wordt er ook maar gesuggereerd, dat het een nazi-icoon zou zijn. Wel wordt het door een recensent een 'hedendaagsche pendant' genoemd van een ander groot werk, namelijk 'Jezus wandelt op de wateren'.


De koper van het schilderij, Louis van Leeuwen Boomkamp, schenkt 'De nieuwe mensch' aan NSB-leider Anton Mussert, die het in zijn werkkamer ophangt. Later is het – geheel buiten de schilder om - als politieke propaganda-prent gebruikt. In 2007, dus ruim 60 jaar na de Tweede Wereldoorlog, wordt ‘De nieuwe mensch’ door het Rijksmuseum te Amsterdam aangekocht en als nazi-icoon geëtiketteerd.

'De nieuwe mensch' was een internationaal thema in de jaren dertig van de vorige eeuw en is ook geschilderd door Dali, Picasso, Kandinsky, Giacometti en anderen. In 2008 is in Ottawa, in The National Gallery of Canada, over dit thema een expositie gehouden onder de titel 'The making of the new man'.

Wij hebben op basis van onze informatie geen objectieve redenen gevonden om 'De nieuwe mensch' van Henri van de Velde als nazi- schilderij te bestempelen.

Onze vraag aan de betrokkenen luidt daarom: Zijn 'De nieuwe mensch' en Henri van de Velde niet toe aan een herwaardering?

Het essay van 24 pagina's is inmiddels toegestuurd aan musea, universiteiten, kunsthistorici en media, zodat zij in elk geval op de hoogte zijn van de door ons verzamelde informatie. Wilt u het gehele essay, inclusief de lijst van geraadpleegde informatie, ook ontvangen, stuur dan een mail met uw verzoek via
de knop 'uitnodigingen'.


Kijk ook op: Henri van de Velde